Kontrole komunikacji oraz ulic prowadzących z Berlina Wschodniego do Zachodniego były dokładnie przeprowadzane jeszcze przed budową muru. Miało to na celu powstrzymanie przemytów oraz jakichkolwiek prób ucieczki z NRD. Zamknięcie granic miało zapobiec ucieczkom z państwa chłopów i robotników. W latach 1947 – 1961 w ten sposób przeszło tam ok. 2,7 mln ludzi. Granica nie była tylko podziałem Niemiec, ale też stanowiła część granicy między RWPG a EWG, między NATO a Układem Warszawskim...
Plan budowy muru w Berlinie był tajemnicą państwową NRD. 15 czerwca 1961 roku Walter Ulbricht – przewodniczący Rady Państwa w NRD na konferencji prasowej w Berlinie Wschodnim na pytanie zachodnioniemieckiej dziennikarki Annamarie Doherr odpowiedział:
„Rozumiem pani pytanie w ten sposób, że w Niemczech Zachodnich są ludzie, którzy chcieliby, aby robotnicy budowlani stolicy zbudowali mur […] robotnicy naszej stolicy zajmują się głównie budownictwem mieszkań […] Nikt nie ma zamiaru budować muru!”
Po dwóch miesiącach wybudowano mur, Wcześniej Ulbricht, przez bardzo długo zabiegał u Nikity Chruszczowa, pierwszego sekretarza KPZR, o zgodę na zastosowanie radykalnych środków zapobiegających ucieczce najlepszych specjalistów NRD na Zachód. Jego starania zakończyły się sukcesem 5 sierpnia. Wtedy to na spotkaniu liderów partii komunistycznych uzyskał zgodę na odgrodzenie Berlina Zachodniego od terytorium NRD. Dwa dni później Chruszczow zapowiedział przez radio, że "wygodna droga ucieczki" przez Berlin Zachodni musi zostać całkowicie zlikwidowana. Wtedy to zapanował syndrom „gorączki przymykanych drzwi” Nawet ponad 1000 osób dziennie uciekało na Zachód.
Za planowanie i realizację budowy muru, w imieniu kierownictwa SED był odpowiedzialny politycznie ówczesny sekretarz Komitetu Centralnego ds. bezpieczeństwa Erich Honecker.
Mur Berliński został wybudowany w nocy z 12 na 13 sierpnia 1961 roku na mocy decyzji Moskwy, sygnowanej przez Układ Warszawski. W ciągu godziny władze NRD zamknęły 67 spośród 81 istniejących punktów przekraczania granicy Berlina Zachodniego, a wkrótce zlikwidowano jeszcze dalszych siedem. Wszelki ruch między obu częściami miasta został zatrzymany. Mieszkańcy NRD pracujący w Berlinie Wschodnim zostali zamknięci.
Mur był przez wszystkie lata swojego istnienia systematycznie przez władze NRD poprawiany, udoskonalany i rozbudowywany. Rozbudowa realizowała się w czterech etapach: 1. Zasieki z drutu kolczastego (1961) 2. Zasieki "ulepszone", fragmenty ceglanego muru (1962-1965) 3. Mur betonowy (1965-1975) 4. "Grenzmauer 75" ("Mur graniczny 75") (od 1975) Czwarty etap, który doprowadził mur do najbardziej wyrafinowanej postaci składał się z 45 tys. pojedynczych, samodzielnie stojących elementów z betonu zbrojonego. Kosztowały one NRD ponad 16 milionów marek. Od strony NRD dostęp do muru był niemożliwy, a strona Berlina Zachodniego stała się przestrzenią graffiti.
PRÓBY PRZEKROCZENIA MURU
Do września 1961 roku do Berlina Zachodniego zdezerterowało 85 osób, a byli to ludzie jedynie ze służb zabezpieczających budowę. Poza tym dostrzeżono 261 prób ucieczki obejmujących 400 ludzi. Przez przeszło 30 lat komunikacja między dwoma stronami miasta odbywała się przez kilka bardzo dokładnie strzeżonych przejść, najsławniejsze z nich to "Checkpoint Charlie". 239 ludzi zginęło w ramach nielegalnych prób przekraczania muru. Pierwszym był Rudolf Urban już 19 sierpnia. Zginął wypadając przez okno w budynku, który był częścią muru. Pierwszy raz otwarto ogień do uciekinierów 24 października. Pierwszy zabity po powstaniu muru – Peter Fechter. Zmarł 17 sierpnia 1962, po wielogodzinnych cierpieniach u stóp muru w wyniku ciężkich ran postrzałowych.
Ostatni zastrzelony - Chris Gueffroy, który zginął 5 lutego 1989 przed północą , dwa tygodnie przed cofnięciem przez NRD rozkazu otwierania ognia do uciekinierów.
Ostatnia ofiara muru - Winfried Freudenberg, zginął miesiąc później w wyniku katastrofy balonu własnej roboty, którym przeleciał ponad murem. Spadł już po zachodniej stronie.
UPADEK
Mur Berliński upadł po ponad 28 latach istnienia. 9 listopada 1989 roku dokonano pierwszego wyłomu w murze, przez który bezkarnie przeszli ludzie. 13 listopada władze NRD wydały zarządzenie o likwidacji wszystkich blokad wzdłuż muru. Jego obalanie, stało się aktem zjednoczenia Niemiec, końcem podziałów, symbolem Jesieni Ludów w Europie.
